X
تبلیغات
رایتل

سعدی آموزگار زندگی و خداوندگار غزل

1 شهریور 1394


در آسمان ادبیات و حکمت ایرانیان، ستاره هایی پر فروغ و با شکوه می درخشد. ادیبان، عارفان، فیلسوفان و عالمان علوم تجربی که هر یک سبب افتخار بزرگ تاریخ ایران محسوب می شوند. بزرگانی که در مرزهای جغرافیایی ایران نمی گنجند و هر یک از آنان آموزگار انسان ها در همه ی فرهنگ ها قلمداد می گردند. ملت های متفاوتی از چشمه ی جوشان هر یک از این فرهیختگان و متفکران،  جام معرفت برگرفته و می نوشند. به حق که همه ی بزرگان اندیشه در محدوده ی هیچ جغرافیا و سرزمینی نگنجند زیرا که آنان محصول کاروان دانایی، حکمت و علومی هستند که در ورای مرزهای مرسوم و اعتباری قرار دارند. با این همه، ما ایرانیان مفتخر به آنیم که فارابی، غزالی، ابن سینا، مولانا، سعدی، حافظ و بسیاری از آموزگاران بشریت را در تاریخ فرهنگی مان داریم و البته از این لحاظ مسئولیت ما بسی بیشتر از دیگران است. ما مسئول آن هستیم که نگذاریم چراغ حکمت درخشنده و دانش فرزوان بزرگان تاریخ مان خاموش گردد و دانایی رو به زوال نهد. دمی بیندیشیم که آیا مسئولیت خویش را انجام داده ایم؟ و تامل کنیم در باره ی این پرسش که فرهنگ و ادبیات غنی ایرانی با داشتن این چنین پشتوانه های پر عظمت، چرا راه رشد را آن گونه که باید نپیمود و بلکه رو به افول نهاد؟ 

  

سعدی بیش از مولانا و حافظ، آموزگار زندگی است. مولانا بر بالای معنویت و عرفان پرواز می کند، حافظ رویکردی منتقدانه به فرهنگ زمانه ی خویش داشت و از ریا، بیش از هر چیز انتقاد می کرد، اما این سعدی است که گرچه نگاهش بر افلاک است اما در برابر واقعیت های زندگی غافل نمی شود. گرچه سری دارد آن سری، اما در زمین زندگی می کاود و با زبان لطیف شاعرانه و در عین حال، استحکام ادیبانه، به روشنایی و سادگی از شیوه ی بهتر زیستن سخن می گوید. سعدی، واژگان حکیمانه را در گفتاری دلپذیر و پر لطافت به مخاطبانش عرضه می کند و آنان را به زندگی اخلاقی و عقلانی دعوت می کند. 

گلستان سعدی مشتمل بر هشت باب و بوستان اش ده باب است، گلستان و بوستان سعدی، حقیقتا سرشار از درس های آموزنده برای حاکمان و مردمان است. حکمت هایی که از تجربه ی روزگار و فراگیری معارف زمان خود اندوخته بود، بی دریغ و بی منت در اختیار ما می نهد. درس هایی که با آنها می توان زندگی را از آن چه هست بهتر و درون مان را از این که هست، آرام تر کرد. تعالیم سعدی البته منحصر در گلستان نیست، اما دست کم هر ایرانی باید بارها در گلستان قدم بزند و یقین بداند در هر گام زدن و هر بار دیدار با گلستان، خوشه ی معرفت نصیبش خواهد شد. در گلستان، تنها با توصیه هایی اخلاقی مواجه نیستیم بلکه با گفتاری از جنس عقلانیت عملی برای به زیستی روبرو می شویم. 

سعدی با اشاره به تعالیم شهاب الدین سهروردی، دو عنصر بنیادین اخلاق را در کنار یکدیگر می نشاند و آن را مورد تاکید قرار می دهد. دو مولفه ی اخلاق که راه همزیستی و همدلی را میان افراد هموار می کند و از سویی دیگر، از خودپسندی و خود برتربینی می کاهد. 

مرا شیخ دانای مرشد شهاب دو اندرز فرمود بر روی آب

یکی آن که در نفس، خود بین مباش دگر آن که در جمع بد بین مباش

سعدی در حکایتی که در گلستان آورده است هشدار می دهد، آن که دیگران را آزار می دهد، روزگاری به ضعف و سستی در خواهد افتاد، آن گاه ستم دیدگان بر او خشم گیرند و از او انتقام بستانند:

"مردم آزاری را حکایت کنند که سنگی بر سر صالحی زد و درویش را مجال انتقام نبود. سنگ را نگاه داشت تا زمانی که ملک را بر آن لشگری خشم آمد و در چاه کرد. درویش آمد و سنگ در سرش کوفت. گفتا تو کیستی و مرا این سنگ چرا زدی؟ گفت من فلانم و این همان سنگ است که در فلان تاریخ بر سر من زدی. گفت چندین روزگار کجا بودی؟ گفت از جاهت اندیشه همی کردم. (از مقام و جاه تو می ترسیدم). اکنون که در چاهت دیدم فرصت غنیمت شمردم." 

سعدی در حکایتی کوتاه از سه فضیلت بزرگ یاد می کند. فضیلت هایی که زندگی را سهل و زیستن را آباد می کند. انصاف، صبر و قناعت. "خواهنده ی مغربی در صف بزازان حلب می گفت: ای خداوندان نعمت، اگر شما را انصاف بودی و ما را قناعت، رسم سؤال از جهان برخاستی.

ای قناعت، توانگرم گردان که ورای تو هیچ نعمت نیست

کنج صبر اختیار لقمان است هر که را صبر نیست، حکمت نیست

ما امروزه به این سه نکته ی مهم و بنیادین در زندگی روزمره محتاجیم. از سویی انصاف توانگران و از سویی قناعت و صبر دیگران. قناعت و صبر نه تنها رسم سؤال و خواهش های بندگی را می کاهد بلکه به آزادگی درون و سرافرازی در زندگی یاری می رساند. آن که نفسی فزون خواه دارد،  عزت خویش فرو می نهد و آزادگی اش را از دست می دهد. فزون خواهی، لذت و خوشایندی را از زندگی می ستاند. آن که طبعی قناعت پیشه دارد، با آن چه دارد می زید و دست پیش دیگران دراز نمی کند و لذت آزاد زیستن را تجربه می کند. دریای شفاف و روشن گفتار سعدی پر از در و گهرهایی است  که هر که در آن شنا کند، سهمی خواهد برد. سعدی به راستی حکمت زندگی را در گلستان اش رایگان در اختیار می نهد. این ما هستیم که از درختان این گلستان، میوه برچینیم و کام زندگی را شیرین تر کنیم.

سعدی خداوند سخن و غزل است. شعرش در نگاه نخست، سهل و ممتنع می نماید. ساده از این جهت که می توان از او تقلید کرد و به سان او شعر سرود. ساده از این جهت که واژگان اش غریبه نیست. اما به زودی شوق سعدی گونه شعر گفتن، به تنگنای امتناع می افتد.  تا جایی که احساس می شود چون او شعر سرودن، محال است. غزلیاتش، شکوهی آسمانی و لطافتی بی بدیل و عاشقانه دارد. به راستی که انس با سعدی و گام زدن متاملانه در گلستان و بوستان و بهره گیری از نسیم خوش غزلیاتش، لذت عمیق در جان و دل آدمی می نشاند. با سعدی زیستن و از آثار و تعالیمش آموختن، لذت عاطفی – روان شناختی، لذت زیباشناسانه و لذت حکمت را در کام دل و جان آدمی می چکاند. غزل هایش به لطافت و ظرافت عشق می ماند. 

زبان عاشقانه ی غزل های او داروی زمختی های درون و پندهایش گشودن راه های برون به روی آدمی است.   

می‌روم وز سر حسرت به قفا می‌نگرم

خبر از پای ندارم که زمین می‌سپرم

می‌روم بی‌دل و بی یار و یقین می‌دانم

که من بی‌دل بی یار و نه مرد سفرم

خاک من زنده به تأثیر هوای لب توست

سازگاری نکند آب و هوای دگرم

وه که گر بر سر کوی تو شبی روز کنم

غلغل اندر ملکوت افتد از آه سحرم

پای می‌پیچم و چون پای دلم می‌پیچد

بار می‌بندم و از بار فروبسته‌ترم


نظرات (2)
سلام سلام
.
متشکرم برای اشتراک گذاری این مطلب زیبا
"با سعدی زیستن و از آثار و تعالیمش آموختن، لذت عاطفی – روان شناختی، لذت زیباشناسانه و لذت حکمت را در کام دل و جان آدمی می چکاند. غزل هایش به لطافت و ظرافت عشق می ماند. "
.
برقرار بمانید و راضی
سلام
معلوم هست چت شده؟ اینا چیه می نویسی!؟ این حرفا دیگه برای بچه های مقطع راهنمایی هم تکراری و خسته کننده و ناکارآمده. مشخصه اصلآ حالت خوب نیست دوست من. برای شما آرزوی سلامتی و بهروزی دارم.
پاسخ:
درود بر شما

این جور نوشتن ها نشون نمیده حالم خوبه یا بده. نشون میده که به این ها علاقه دارم. سعدی هیچ وقت برای من تکراری نمیشه. مقطع تحصیلی هم چندان مهم نیست. مهم حکمت هایی است که در گفتار کسانی چون سعدی موج می زنه و ما از اونها غافلیم

اما این از مهربانی تان است که در حقم دعا می کنید. من هم برای تان دعای خیر دارم دوست من
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)

نام :
پست الکترونیکی :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد