X
تبلیغات
رایتل

کاری باید کرد

26 خرداد 1394


گزارش یک تجربه


هر یک از ما دست کم دو وظیفه بر دوش داریم. اولا، پرورش تفکر و بالا بردن مهارت خردورزی خود و ثانیا، کمک به دیگران برای پرورش تفکر و بیشتر کردن مهارت خردورزی شان.  به عبارت دیگر، وظیفه ی توانمند سازی خویش و توانمند سازی دیگری. وظیفه ای که ما والدین کمتر بدان توجه می کنیم. از والدین ناتوان و شیوه های تربیتی عقیم، انتظار کدام معجزه را می بریم؟  آن چه در روند جاری زندگی های روزمره می گذرد متاسفانه از جدی نگرفتن تفکر و بی اهمیتی به امر معرفت است. یقین بدانیم جامعه ایران رشد نخواهد کرد مگر آن که با تفکر و اندیشیدن، بر سر مهر بیاییم و مهارت ذی قیمت خردورزی را بیاموزیم. بر این وضع نگران کننده، به کارخانه ی عقیم سازی آموزش و پرورش نگاهی بیندازیم تا ببنیم چگونه ظرفیت ها، توانایی ها و امیدها، در آتش نابخردانه ی پروسه ی تربیتی آموزش و پرورش دود می شود و به هوا می رود. چیزی که برای این نهاد ضایع کننده استعدادها و تلف کننده ی عمرها، مهم نیست، دانایی، خرد نقاد و تفکر است. به نهاد آموزش رسمی امیدی نیست، از این رو وظیفه ی خانواده ها بسی سنگین تر و با اهمیت تر می شود. 

  

از آن جا که همه ی نابسامانی ها را نمی توان به ساختارها و نهادها تقلیل داد، نقش خانواده در بهبود وضعیت بغرنج کنونی اهمیت پیدا می کند. والدین، وظیفه و نقش خود را در تربیت کودکانی اخلاقی و عقلانی به خوبی ایفا نمی کنند، نه از آن رو که نمی خواهند بلکه نمی دانند، نه از آن رو که سوء نیت دارند بل از آن رو که ضعف شناخت دارند. والدین، توانایی پرورش فرزندان خردمند را نیاموخته اند. والدینی که خودشان مهارت و توانایی شناخت مسئله را نمی دانند، والدینی که مهارت حل عقلانی مسئله های شان را نیاموخته اند، چگونه می توانند عقلانیت و خردمندانه زیستن را به کودکانشان بیاموزند؟ والدینی که حتی در مهار احساسات و عواطف خود مشکل دارند چگونه می توانند کودکان مدنی تربیت نمایند که با دیگران مدارا کنند و بتوانند عواطف شان را، افسار گریخته بر صورت دیگران نکوبند. والدینی که گره های کوچک زندگی را با دندان خشم و هیاهو باز می کنند چگونه می توانند به کودکانشان زندگی عاقلانه و همزیستی مدنی را بیاموزند؟


سخن بر سر ضرورت توانمند سازی خویش و دیگران است. توانمندی، البته پروسه ای پر پیچ و خم است. گام هایی که باید با حوصله برداشت و مشقات و سختی هایش که باید با جان و دل خرید. قدم هایی به ظاهر کوچک و بعضا کم اهمیت، در جای خویش پر اهیمت است. این در حالی است که آموخته ایم یا کاری نکنیم یا اگر کاری کردیم باید کاری کنیم کارستان. کاری پرآوازه و پر سر و صدا. این در حالی است که فرهنگ، در پروسه ای طولانی مدت و کنش هایی کوچک و با حوصله تغییر می کند. همچون دهقانی که سال ها درختان مزرعه اش را مراقبت می کند، تا به میوه بنشیند. ثمره ای که بر درخت فرهنگ می روید حاصل سالیان متمادی کوشش و تلاشی نسل های است که پیاپی بر دوش کشیده اند. 


حاصل کلام این که، هر یک از ما وظیفه داریم و می توانیم در جهت بهبود شرایط زندگی اجتماعی مان گامی هر چند کوچک برداریم. در این جا می خواهم تجربه ای را به اشتراک بگذارم تا دوستان برای پربارشدن این تجربه، یاری کنند و همچنین توجه را به این نکته جلب کنم که هر یک از ما می توانیم و باید کاری بکنیم. تجربه ام از این قرار است که، سال 91 با جمعی از نزدیکان و برخی آشنایان، در گفت وگوی هفتگی و هر هفته به مدت دو ساعت شرکت می کردیم. جلسه تحت عنوان "گفت و گویی در باره ی زندگی" بود. موضوعاتی از قبل مشخص می شد و هر یک از اعضا می توانستند حاصل تاملاتشان را در آن جلسه به نقد و نظر دیگران بگذارند. جلسات پربار و با طراوتی شد. این جلسات به منظور افزایش مهارت گفت و گو تشکیل می شد. به یاد دارم شش جلسه در باره ی گفت و گو و مسائل آن پرداخت. سه جلسه حقوق فردی، چهار جلسه در باره ی تفاهم و مسایلی از این قبیل. حقیقتا تجربه ای شیرین و آموزنده بود. 

اما این تابستان قصد دارم با برخی از کودکان و نوجوانان آشنا، این تجربه را ادامه دهم. همه ی هدفم این است که بتوانم تا جایی که مقدورات اجازه دهد، اندیشیدن، پرسش، نقد، گفت و گو و از این قبیل مسایل را با آنها تمرین کنم. ما کنار هم اندیشیدن را تمرین خواهیم کرد. قرار ندارم چیزی بر اطلاعات ذهنی شان بیفزایم، می خواهم مهارت پرسیدن و مهارت اندیشیدن را در آنها به قدر وسع ام افزایش دهم. 


اگر هر یک از ما، تنها بتواند فقط پنج نفر از دانش آموزان نوجوان و کودک را با مقوله ی اندیشه و پرسش و خرد نقاد مواجه دهد و مجالی برای یادگیری فراهم کند، بتدریج وضعمان فرق خواهد کرد. این گفتگوها را دست کم نگیریم. با جدیت و تلاش و به اندازه ی توان و در دایره ی نفوذمان کاری باید بکنیم. برخی کتاب هایی که می تواند ما را در آموزش یادگیری تفکر و به ویژه سنجشگرانه اندیشیدن، کمک کند، آورده ام. برای کارگاه آموزش اندیشیدن،  از کتاب های  "چگونه دنیا را متحد کنیم"، "دنیایی را تصور کن که..."، برخی از مجلدات "پرسش های نخستین" و "داستان هایی برای فکر کردن" استفاده خواهم کرد. فرصت را از دست ندهیم و هر یک از ما کودکان و نوجوانان را با امر دانایی و اندیشیدن آشنا کنیم.


کتاب هایی که برای خواندن و افزودن مهارت اندیشیدن مفید است به قرار زیر است:


1. پرسیدن مهمتر از پاسخ دادن است. دنیل کلاک، ترجمه بحرینی، نشر هرمس

2. آموزش تفکر، رابرت فیشر، ترجمه کیان زاده، نشر رسش

3. چگونه دنیا را متحد کنیم، میشل پوش، ترجمه، عروج نیا، نشر آسمان

4. دنیایی را تصور کن که....، برژیت لابه، عروج نیا، نشر آسمان

5. داستان هایی برای فکر کردن، رابرت فیشر، ترجمه لنگرودی، پژوهشگاه علوم انسانی

6. پرسش های نخستین، پاسخ های بی پایان، شیخ الاسلامی (هفت جلد و هر جلد با نامی متفاوت) نشر افق

7. آموزش تفکر به کودکان، رابرت فیشر، ترجمه نجاریان، نشر رسش

8. راهنمای تفکر نقادانه، پریسدن سوال های به جا، نیل بروان، ترجمه کامیاب، مینوی خرد

9. واضح اندیشیدن، لوبلان، ترجمه خسروی، نشر گمان

10. هنر شفاف اندیشیدن، دوبلی، ترجمه توکلی، نشر چشمه


نظرات (6)
سلام آقای زمانیان
خیلی ممنون بابت معرفی این کتاب های "واجب"
یه کتاب خیلی کم حجم مدت ها پیش برای فرزندم گرفته بودم که به نظرم کتاب خوبیه . خواستم اینجا اسم کتاب رو بیارم شاید برای دوستانی که دارای فرزندی هستند مفید باشه . اسم کتاب هست "فیلسوف کوچولو" و در ادامه نوشته "کتابی که بچه ها باید برای بزرگترها بخوانند" . نویسنده از زبان یک کودک سوالاتی رو مطرح کرده و در معنیِ مسائل بدیهی "شک" کرده و برخی مواردِ مطرح در فلسفه رو به زبان بچه گانه بیان کرده.
پاسخ:
درود بر شما
ممنونم
بله کتاب ها را دیده ام. مادران در پرورش استعدادهای عقلانی کودکان نقش بزرگی بر دوش دارند. به کودکانمان یاد دهیم مطالبه ی دلیل کنند. یاد دهیم سخن بی دلیل نگویند و آنان را از تعصب ها دور کنیم.
میشه یه کتاب برای یه کودک 5 ساله معرفی کنید؟
پاسخ:
سلام

در این جا منظور این نیست که کتاب هایی برای کودکان معرفی کنم. بلکه منظور کتاب هایی است که مربی از طریق آنها می تواند با کودکان وارد گفتگو شود. و از طریق همین گفتگوها به کودک کمک کند تا اندیشیدن راتجربه کند.
یکی از این نوع کتاب ها‘ . داستان هایی برای فکر کردن، رابرت فیشر است که می تواند مورد استفده واقع شود.
سلام، دارم سایتsemantics رو به حال خودم پیگیری میکنم، الان جلسه اولم که کتاب معرفی کردید.
اگه سوالی داشتم مطرح میکنم.
پاسخ:
سلام

در خدمتم.
تا اونجایی که یادم می آید این وبلاگ رو معرفی نکرده بودم.
سلام. امیدوارم خوب باشید.
طرح خوبیه و قابل تامل. جسارت پرسیدن رو در کودکان زنده کردن . متاسفانه در بسیاری از مقاطع تحصیلی به کودکان اجازه پرسیدن نمیدهند و یا با جواب ها و حرکات تحقیر امیز نوع
پرسش رو زیر سوال می برن. من هم مدتی قبل با چند تن از کودکان فامیل کاری مشابه انجام دادم البته اون بو نوعی بازی بود. به این شکل که بچه ها نقش معلم رو بازی میکردن و به سوالات هم پاسخ میدادن و هرکس سوالات مهم تر و اساسی تری میپرسید برنده میشد. این کار به این خاطر اتفاق افتاد که فزرند خواهرم به دلیل عدم پاسخگویی و رفتار نا بهنجار معلم دچار ضعف عزت نفس شده بود. ولی این طر ح هم بسیار خوبه. حتما از کتاب ها بهره خواهم برد. با تشکر طهورا
سلام و احترام
جناب علی آقا وقت بخیر
متن فوق من رو یاد خاطره ای انداخت
چند سال پیش با چند تن از همکارای اداره جهت امرار روزگار و گذران اوقات با هم به تپه های جاده چالوس رفتیم. از حدود ده نفری که با هم بودیم چهار پنج نفری به بالا کوه های آنجا قدم زنان رفتیم. پس از حدود یک ساعت پیاده روی به محلی رسیدیم که انجا شخصی با پشتکار و علاقه فضای سبز زیبایی را که پر از درختان میوه بود شکل داده بود.
نکته اینجا بود:
بر شاخ برگ آن درختان پر از میوه هایی بود که در حال خشک شدن بودند. آنهایی هم که طاقت بالا نشینی نداشتند بر زمین افتاده و کندیده بودند. با خود گفتم که اینجا مثال کسانی است که علارغم پرباری ، دیگران کمترین بهره را از آن می برند.
شرایط جغرافیایی باعث شده بود کسی به آن همه میوه دست پیدا نکند درست مثل کسانی که شرایط استفاده از دانش شان را به کسی ارزانی نمی کنند.
کاری که جنابعالی کردید بسیار درخور تامل و قابل تقدیر است. و با نشر دانش، به پرورش خود و دیگری پرداخته اید.
و مصداق " درخت تو گر بار دانش بگیرد- به زیر آوری چرخ نیلوفری را" را به زیبایی به منحصه ظهور رساندید.
سپاسگذارم
سلام. ما یک بجه 5 ساله تو خونه داریم، خیلی علاقه به کتاب داره و خیلی ذوق داره از خوندن کتاب براش، میشه چند تا کتابهایی که شما تو این سن برای فرزندتان میخواندید معرفی کنید؟ممنون
پاسخ:
سلام

کتاب های داستان برای کودکان در کتابفروشی ها فراوونه. فقط یک کار باید کرد این که هنگام خواندن با کودک مشارکت کنید و ضمن خواندن داستان، در فهم مطلب، معنای واژه ها یاری کنید و هم چنین با پرسیدن پرسش هایی از متن او را وادار به تامل بیشتر نماییم.

حقیتش الان یادم نیست کدام داستان ها را می خواندم.
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)

نام :
پست الکترونیکی :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد